08 februari 2019

2019-02-08 ​De brief van mijn moeder, geschreven kort voor haar dood in Auschwitz - My mum's letter written moments before her Auschwitz death​

Vilma Grunwald met haar zonen John (L) en Frank, toen bekend als Misa (Foto: United States Holocaust Memorial Museum) - Image:Vilma Grunwald with her sons John (L) and Frank, then known as Misa (Photo: United States Holocaust Memorial Museum)


Nederlands en/and English

NEDERLANDS

Vlak voordat ze in juli 1944 door de nazi's vergast werd, gaf Vilma Grunwald een bewaker een brief voor haar man en haar zoon, die beiden ook in Auschwitz waren

Bron: Sky News, 1 februari 2019


De bewaker gaf de brief aan haar man Kurt, maar de jongste zoon van het koppel, Frank, kon decennialang het handgeschreven briefje niet lezen. Onderstaand vertelt hij aan Sky News hoe het voelde om de brief te lezen die nu te zien is in het United States Holocaust Memorial Museum.

“Mijn vader, moeder, oudere broer en ik zijn in december 1943 naar Auschwitz getransporteerd. Een transport van ongeveer 5.000 gevangenen was in september vóór ons aangekomen in het kamp en we waren onderdeel van de tweede reeks van 5.000. We hadden geen idee waarom we daar waren.

We werden gevangen gehouden in een Tsjechisch gezinskamp, wat een tactische zet van de Nazi’s was, om het Internationale Rode Kruis te laten zien dat Tsjechische Joden goed werden behandeld. Destijds hadden we geen idee waarom het familiekamp was opgericht, omdat kinderen meestal op het station van Auschwitz aankwamen en bijna onmiddellijk in de gaskamers werden gedood. Het Internationale Rode Kruis heeft in Auschwitz nooit inspecties uitgevoerd, zodat de Nazi's het grootste deel van de mensen van het september-transport hebben vergast en gedood. Dit was in maart en april 1944.

Toen, een paar maanden later, besloten ze een selectie toe te passen op de tweede groep waarin mijn familie en ik zaten. We stonden allemaal in de rij voor de beruchte SS-arts Josef Mengele, bijgenaamd de Engel des Doods, die bepaalde wie er zou leven en wie er zou sterven. Mijn broer John, die vier jaar ouder was dan ik, was gehandicapt en hij was geselecteerd om te sterven. En omdat ik jonger dan 12 jaar oud was, werd ook ik in de rij gezet om te sterven.

We stonden allebei in de rij toen één van de gevangenen, waar ik als koerier voor had gewerkt, langs kwam en me snel naar een groep oudere kinderen bracht. Hij heeft mijn leven gered.

Maar toen mijn moeder erachter kwam dat John, die 16 was, vergast zou worden, besloot ze bij hem te blijven. Ze kon het idee niet verdragen dat hij alleen de gaskamer in zou gaan. Ongeveer vijf dagen na de selectie schreef ze een brief aan mijn vader, die naar een medisch kamp was verhuisd omdat hij arts was. Ze gaf de brief aan een bewaker en - ondanks de enorme grootte van Auschwitz – bezorgde hij deze bij mijn vader.

Er waren tussen de 30.000 en 40.000 bewakers in het kamp en velen van hen waren geen SS'ers. Sommigen van hen waren oudere militairen van in de vijftig en zestig, die niet waren gehersenspoeld door het naziregime.


De brief die Vilma Grunwald aan haar echtgenoot schreef voordat ze stierf (Foto: United States Holocaust Memorial Museum)


Mijn moeder, die altijd veel mensenkennis heeft gehad, had de juiste persoon uitgekozen.

Een paar maanden later na de bevrijding van Auschwitz zat ik in Oostenrijk en mijn vader in Duitsland en werden wij herenigd. Op dat moment vertelde hij me dat hij een brief van mijn moeder had, die zij aan hem had geschreven kort voordat zij en mijn broer met vrachtwagens naar de gaskamers werden gebracht. Hij vertelde me dat het een afscheid was, een liefdevol afscheid van hem en dat mijn moeder hem een goed leven had gewenst. Ik was toen nog maar 12 jaar oud, dus het was te pijnlijk voor mij om het te lezen en ik zette de brief helemaal uit mijn gedachten.

We woonden twee jaar in Londen en verhuisden daarna in 1951 naar New York City. Mijn vader had daar zijn dokterspraktijk en ik ging naar het Pratt Institute en studeerde Industriële Vormgeving.

Ik zag de brief pas weer nadat mijn vader stierf in 1967 en ik zijn bezittingen aan het uitzoeken was. Ik had er in de loop van de jaren vele malen over nagedacht en ik was nieuwsgierig, maar ik wist dat het te deprimerend en te ingrijpend zou zijn om dat briefje te lezen.


Een foto gemaakt van Auschwitz in januari 1945 nadat het was bevrijd door Sovjet-troepen (Foto: Sky News)


Ik vond dat die 10 zinnen, gekrabbeld met potlood op papier dat ze in het kamp had gevonden, simpelweg te nauw verbonden waren met haar dood. En toen ik het uiteindelijk las, was het echt weer een schok voor mij, omdat ik mij weer onmiddellijk haar situatie herinnerde. Maar ik verbaasde me ook over hoe positief en hoe rustig ze was in de brief. De moedige woorden van mijn moeder misten elke woede of haat jegens de nazi's, maar waren in plaats daarvan zo positief. Ze was meer geïnteresseerd in het leven van mijn vader en mij dan in haar eigen angstaanjagende situatie.


Vilma Grunwald met haar man (Foto: United States Holocaust Memorial Museum)






De brief van 11 juli 1944 luidde:

"Jij, mijn enige, mijn liefste, in isolatie wachten we op duisternis.
We overwogen de mogelijkheid om ons te verstoppen, maar besloten het niet te doen omdat we vonden dat het hopeloos zou zijn.
De beruchte vrachtwagens zijn er al en we wachten tot het begint. Ik ben volkomen kalm.
Jij - mijn enige en liefste, geef jezelf niet de schuld van wat er is gebeurd, het was onze bestemming.
We hebben gedaan wat we konden.
Blijf gezond en onthoud mijn woorden dat de tijd wonden zal genezen, misschien niet volledig maar op zijn minst gedeeltelijk.
Zorg goed voor onze kleine gouden ‘boy’ en verwen hem niet te veel met je liefde.
Jullie beiden - blijf gezond, mijn lievelingen, ik zal aan jou en Misa denken. Heb een fantastisch leven, we moeten de vrachtwagens in.
Tot in de eeuwigheid, Vilma”

Ik heb de brief jarenlang in een kast in mijn huis hier in Indianapolis bewaard, zonder hem aan iemand anders te laten zien. Om de paar maanden heb ik hem weer gelezen.

Op een dag zag mijn vrouw, Barbara, de brief, dus vertaalde ik hem voor haar uit de moedertaal van mijn moeder, het Tsjechoslowaaks. Ik kan me niet herinneren dat ik het toen aan mijn twee jongens, die nu in de dertig en veertig zijn, heb voorgelezen.

Ongeveer vier jaar geleden voelde het niet goed meer om de brief bij mij te houden. Ik maakte er kopieën van en besloot hem aan het United States Holocaust Memorial Museum in Washington te geven. Ik heb nooit beseft dat het de impact zou hebben die het heeft gehad. Ik heb zoveel e-mails en brieven ontvangen van mensen die ik ken en van mensen die ik niet ken.

De hoofdingang van het kamp Auschwitz (Foto: Sky News)


De brief is zo positief en zo liefdevol, maar ook zo verdrietig. Ik wil dat mensen beseffen, dat er miljoenen andere mensen waren zoals mijn moeder. Mensen die nooit iemand pijn deden of iemand iets kwalijk namen, die in die kampen werden gedood.

Het museum heeft me verteld dat de brief het enige object is van alle honderdduizenden die ze in hun hebben - zoals schoenen, kleding, persoonlijke bezittingen - die de volledige emotie en de mentale gezondheid van een gevangene vlak voor haar dood weergeeft.

Ik weet nog dat ik tegen mijn vrouw zei dat ik zo bezorgd was dat, als ik er niet meer zou zijn, mijn moeder zal worden vergeten. Nu dat de brief in het museum te zien is, zal dat niet gebeuren".

____________

ENGLISH    

Moments before she was gassed to death by the Nazis in July 1944, Vilma Grunwald gave a guard a letter for her husband and family who were also in Auschwitz 

By: Sky News, February 1, 2019


The guard passed it on to her husband Kurt, but for decades the couple's youngest son, Frank, was unable to read the handwritten note. Here, he tells Sky News how it felt to read the letter which is now on display to visitors at the United States Holocaust Memorial Museum.

"My father, mother and older brother and I were sent to Auschwitz in December 1943. A transport of around 5,000 inmates had arrived at the camp in September before us and we were part of the second batch of 5,000. We had no idea why we were there.

We were kept in a Czech family camp which was a ploy by the Nazis to show the International Red Cross that Czech Jews were being well looked after. At the time, we had no idea why the family camp was even established because most of the time, when children arrived at the Auschwitz railway station, they were almost immediately killed in the gas chambers. The International Red Cross never inspected Auschwitz so the Nazis gassed and killed most of the September transport. This was in the March and April of 1944.

Then a few months later, they decided to make a selection from the second group which my family and I were in. We all lined up in front of notorious SS doctor Josef Mengele, nicknamed the Angel of Death, who selected who would live or die. My brother John, who was four years older than me, was handicapped and he was chosen to die. And because I was less than 12 years old I was also put on death row.

We were both standing in the line when one of the prisoners I had been working for as a messenger came over and quickly moved me into a group of older children. He had saved my life.

But when my mother found out that John, who was 16, was going to be gassed, she decided to stay with him. She could not bear the idea of him going into the gas chamber by himself. About five days after the selection, she wrote a letter to my father, who had been moved to a medical camp because he was a physician. She gave it to a guard and - despite the massive size of Auschwitz - he delivered it to my father.

There were between 30,000 and 40,000 guards in the camp and many of them were not SS. Some of them were older military people in their fifties and sixties who had not been brainwashed by the Nazi regime.


The letter that Vilma Grunwald wrote to her husband before she died (Photo: United States Holocaust Memorial Museum)


My mother, who was always a good judge of character, had picked the right person.

A few months later, Auschwitz was liberated, and I was reunited with my father - by this time I was in Austria and he was in Germany. It was then he told me he had a letter from my mother, written to him shortly before she and my brother were taken on trucks to the gas chambers. He told me it was a goodbye, a loving goodbye to him, and that my mother had wished him a good life. I was only 12 years old at the time, so it was too painful to read and I pushed it to the back of my mind.

We lived in London for two years, and then moved to New York City in 1951. My father practiced medicine there and I went to the Pratt Institute and studied industrial design. I didn't see the note until after my father died in 1967 and I was sorting out his possessions. I had thought about it many times over the years and I was curious, but I knew it would be too depressing and upsetting to read.


A picture taken of Auschwitz in January 1945 after it was liberated by Soviet troops (Photo: Sky News)


I felt those 10 sentences, scribbled in pencil on paper she had found in the camp, were simply too closely linked to her death. And when I did eventually read it, I found it really disturbing because I was immediately in her situation. But I also amazed about how positive and how calm she was in the letter. My mother's brave words lacked any anger or hatred towards the Nazis and instead was just so positive. She was more interested in my father's life and in my life than in her own terrifying situation.


Vilma Grunwald with her husband (Photo: United States Holocaust Memorial Museum)






The letter, dated 11 July, 1944, read:

"You, my only one, dearest, in isolation we are waiting for darkness.
We considered the possibility of hiding but decided not to do it since we felt it would be hopeless.
The famous trucks are already here and we are waiting for it to begin.
I am completely calm.
You - my only and dearest one, do not blame yourself for what happened, it was our destiny.
We did what we could.
Stay healthy and remember my words that time will heal - if not completely then at least partially.
Take care of the little golden boy and don't spoil him too much with your love.
Both of you - stay healthy, my dear ones. I will be thinking of you and Misa. Have a fabulous life, we must board the trucks.
Into eternity, Vilma"

I kept the letter in a cupboard in my home here in Indianapolis for many years, not showing it to anyone. Every few months I would take it and re-read it.

Then one day, my wife, Barbara, saw it so I translated it for her from my mother's native Czechoslovakian. I don't remember reading it to my two boys at the time, who are now in their thirties and forties.

About four years ago I decided it was not doing me any good keeping it here. I made copies of it and decided to give it to the United States Holocaust Memorial Museum in Washington. I never realised it was going to have the impact it has had. I have had so many emails and letters both from people I know and people I don't.


The main entrance to the Auschwitz camp (Photo: Sky News)


The letter is so positive and so giving, yet also so sad, but what I want them to take away from it is that there were millions of other people like my mother. People who never hurt anyone or wished anything bad on anyone, that were killed in those camps.

The museum has told me that it's the only artifact of all the hundreds of thousands they have - like shoes, clothing, personal belongings - that represents or resonates the full emotion and mental health of a prisoner just before their death.

I remember telling my wife that I was so concerned that, when I am not around, my mother will be forgotten. Now, that the letter is on exhibit at the museum, she will not be".

699 views