02 februari 2020

2020-02-02: Hoe Chamberlain Hitler het voordeel van de twijfel gaf. De voorsprong van de Führer - How Chamberlain gave Hitler the benefit of the doubt The lead of the Führer

Bundesarchiv Bild 183-R69173, Münchener Abkommen, Staatschefs

Nederlands - English

NEDERLANDS:

De angst voor het communisme was voor de Britse premier Neville Chamberlain een belangrijke reden om in 1938 toe te geven aan Hitlers territoriale eisen. Zijn appeasement-politiek faalde niet alleen in het voorkomen van de Tweede Wereldoorlog, maar gaf Hitler bovendien een gevaarlijke voorsprong.

Bron: Historisch Nieuwsblad Menno Bos

Hoogtepunt van de appeasement-politiek

Op 30 september 1938 landde Neville Chamberlain op het Londense vliegveld Heston. Toen hij uit het vliegtuig stapte werd de Britse premier door een uitzinnige menigte Londenaren als een held ontvangen. In zijn rechterhand hield hij het door hem zo begeerde document hoog boven zijn hoofd. Het was het Verdrag van München, met daarop de handtekening van rijkskanselier Adolf Hitler en diens belofte geen oorlog te zullen voeren met Groot-Brittannië.

Het vormde het absolute hoogtepunt van de Britse appeasement-politiek: het toegeeflijke Britse beleid uit de jaren dertig van de twintigste eeuw ten aanzien van nazi-Duitsland, dat het zelfbeschikkingsrecht van Europese volken opofferde in de valse hoop Groot-Brittannië buiten de oorlog te kunnen houden.

Chamberlain stelde de nazileider in de gelegenheid om een superieure oorlogsmachine op te bouwen

De Britse premier Neville Chamberlain (1937-1940) gaf, in zijn streven de vrede te bewaren, Adolf Hitler het mooiste cadeau dat hij zich kon wensen. Door aan bijna al zijn territoriale eisen tegemoet te komen hoopte de Britse staatsman Hitlers ontevredenheid over het Verdrag van Versailles en de over Centraal-Europa verspreide Duitse minderheden weg te nemen. 

De achterliggende gedachte was daarmee Duitse agressie en ook de betrokkenheid van Groot-Brittannië bij een nieuwe grote Europese oorlog te voorkomen. Maar het gevolg was dat Chamberlain de nazileider in de gelegenheid stelde een superieure oorlogsmachine op te bouwen en zijn gezag over Centraal-Europa flink uit te breiden, zonder daarvoor ooit een schot te hebben moeten lossen.

Waarom handelde Chamberlain zoals hij deed?

Historici zijn het er nog altijd niet over eens waarom Chamberlain het zover heeft laten komen. Direct na de oorlog werd de premier – die in 1940 overleed – gezien als een onbekwaam leider, die vanuit een militair zwakke positie een immoreel en zinloos beleid ten aanzien van nazi-Duitsland voerde. Eind jaren zestig veranderde dit beeld. Chamberlain kreeg eerherstel.

Historici zijn het er nog altijd niet over eens waarom Chamberlain het zover liet komen

Onder invloed van publiek toegankelijk geworden archieven uit de jaren dertig concludeerden historici van deze ‘revisionistische’ stroming dat de premier binnen de erfenis van zijn voorgangers – de Britse economische en militaire zwakheid – het maximale deed om het Britse imperium te redden, door een Europese oorlog te voorkomen.

Enige decennia later kwam er echter opnieuw kritiek, die zou leiden tot een postrevisionistische stroming. Deze beschouwt Chamberlain weliswaar als een intelligent politicus, maar bestrijdt dat hij geen andere keuze had dan appeasement. Uit intelligence-rapporten – die dagelijks op Chamberlains bureau belandden – had hij kunnen opmaken dat Hitler uit was op militaire overheersing in Europa. Bovendien negeerde hij kritiek uit het parlement en het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken, en voer hij te veel op eigen kompas.

Appeasement

De weg naar Chamberlains appeasement-politiek werd geplaveid tijdens de regeringen van Ramsay MacDonald (1929-1935), en Stanley Baldwin (1935-1937). Begin jaren dertig bestond er in Groot-Brittannië veel sympathie voor de Duitsers, die trachtten onder de zware en onmogelijke herstelbetalingen van het Verdrag van Versailles uit te komen. Bovendien waren de Britten oorlogsmoe. De Eerste Wereldoorlog had veel Britse levens geëist en werd achteraf als volstrekt zinloos beschouwd.

De premier was overtuigd geraakt van Hitlers goede bedoelingen

Er werd gevreesd dat het scheuren vertonende Britse imperium – in India won de onafhankelijkheidsbeweging aan kracht – een nieuwe oorlog niet zou overleven. De economische wereldcrisis trof Groot-Brittannië hard. En ten slotte voelde de Britse elite zich ernstig bedreigd door het ‘virus’ dat communisme heette. Op de door een nieuwe Brits-Duitse oorlog gecreëerde puinhopen zou het Sovjetcommunisme zegevieren.

Vandaar dat Groot-Brittannië niet stond te trappelen om in te grijpen – ondanks zeer verontrustende waarschuwingen van Britse ambassadeurs, militaire inlichtingendiensten en bondgenoot Frankrijk dat Hitler zich herbewapende en een oorlog op termijn onvermijdelijk leek ‘als deze mad dog niet zal worden gestopt’.

Weinig geld voor herbewapening Britse leger

Vijf maanden vóór de Britse oorlogsverklaring aan Hitler verkondigde Chamberlain nog op een conservatieve partijvergadering: ‘Wij bereiden ons niet voor op een oorlog, zet dat uit uw hoofd.’ Bovendien was de premier overtuigd geraakt van Hitlers goede bedoelingen. Eind jaren dertig schreef hij nog aan zijn zus Ida, ‘ondanks de meedogenloosheid die ik aan Hitlers gezicht meende af te lezen’, de indruk te hebben ‘dat hij iemand was die woord zou houden’.

Chamberlain was als minister niet erg scheutig geweest met fondsen voor herbewapening

De Britse premier was vastbesloten Groot-Brittannië door een vredesverdrag met de nazi’s buiten een oorlog te houden. Vandaar dat Britse herbewapening voor hem geen prioriteit vormde. Als minister van Financiën in voorgaande kabinetten (1929-1937) was Chamberlain niet erg scheutig geweest met het beschikbaar stellen van fondsen voor herbewapening. Hij vreesde dat opbouw van het Britse militaire potentieel Hitler maar het gevoel zou geven ‘te worden omsingeld door vijanden’ – de zogenoemde Einkreisung.

In maart 1935 verkondigde Hitler de beschikking te hebben over een luchtmacht en een kwart miljoen man tellend leger. Enkel om de verontruste Fransen tevreden te stellen werd de zogenoemde Stresafront-verklaring afgegeven, een Brits-Frans-Italiaanse verbale veroordeling van deze Duitse schending van het Verdrag van Versailles. Er werd verder geen actie ondernomen. Integendeel, de Britse minister van Buitenlandse Zaken John Simon bezocht Hitler van tevoren om hem gerust te stellen dat Stresa eigenlijk maar weinig te betekenen zou hebben.

Vlootverdrag

Frankrijk was verontrust dat nazi-Duitslands ongeremde militaire machtstoename tot toekomstige agressie zou leiden. Het sloot in mei 1935 een wederzijds bijstandsverdrag met de communistische Sovjet-Unie. Buurland Tsjecho-Slowakije – dat de bui ook zag hangen – voegde zich hier later bij. De Britten, not amused over deze Franse stap, sloten een maand later op 18 juni 1935 een Vlootverdrag met nazi-Duitsland.

Op 18 juni 1935 sloot Groot-Brittannië ee Vlootverdrag met nazi-Duitsland

Een eigenaardige beslissing, met name omdat Hitler nog nauwelijks over een marine van enige betekenis beschikte. De Führer zou nog jarenlang schepen kunnen bouwen zonder het in het verdrag genoemde plafond van 35 procent ten opzichte van de Britse marine te bereiken. Door de Duitsers de ruimte te geven zich militair te herstellen, hoopten de Britten dat zij zich op Oost-Europa zouden richten en de Britse koloniën en West-Europa met rust zouden laten.

Het Vlootverdrag gaf de doodsteek aan de bepalingen van Versailles, die grootschalige herbewapening aan Duitsland verboden. De overeenkomst stelde geen limiet aan de Duitse grondtroepen, waarmee het pact een formele Britse erkenning van het Duitse recht op herbewapening was. Hitler zag het Vlootverdrag als een eerste stap naar een Brits-Duitse alliantie, waarin Duitsland de hegemonie over Centraal- en Oost-Europa zou verkrijgen in ruil voor een hands-off-beleid ten aanzien West-Europa en Britse koloniën.

De Britse angst voor het communisme

Hoe laat het Britse buitenlandse beleid van de jaren dertig zich verklaren? Waarom dachten de Britten de vrede op het Europese continent te bewaren door de nazi’s de gelegenheid te geven zich in strijd met Versailles massaal te laten herbewapenen?

De Britse upperclass zag het communisme als een veel groter gevaar dan het fascisme en verwelkomde Europese dictators als een acceptabel alternatief. Hitlers grenzeloze haat tegen het communisme was haar niet onopgemerkt gebleven. Nazi-Duitsland vormde voor Groot-Brittannië een veilige buffer tegen de Sovjet-Unie. Een medewerker van de Britse geheime dienst, Bruce Lokhard, vertelde aan de Nederlandse gezant in Londen dat ‘het Brits-Duitse conflict weliswaar zorgen baarde’, maar dat ‘alles op de achtergrond geschoven werd door de verspreiding van de Russische ideologie’, zo rapporteerde de gezant aan het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag.

Het Duitse leger marcheerde op 7 maart 1936 het gedemilitariseerde Rijnland binnen

Op 7 maart 1936 marcheerde het Duitse leger het door het Verdrag van Versailles gedemilitariseerde Rijnland binnen. Tot groot ongenoegen van de Britse premier Baldwin leken de Fransen bereid om tot militaire actie over te gaan, zij het op voorwaarde dat de Britten hen zouden steunen. Baldwin verklaarde op 11 maart 1936 in het Britse parlement: ‘Als de Fransen hun zin krijgen, zal het Hitler-regime instorten en zullen de nazi’s verdwijnen ten gunste van het Duitse communisme.’

Ook vreesden de Britten dat de Franse Volksfrontregering, onder leiding van de socialistische premier Léon Blum, Frankrijk steeds dichter bij het communisme zou brengen. De Fransen, die van Baldwin te horen hadden gekregen niet op Britse steun te hoeven rekenen, lieten het uiteindelijk slechts bij een krachtig verbaal protest.

De gok van Hitler

Hitler beschouwde zijn militaire actie als een gok en verbaasde zich erover dat de geallieerden niet ingrepen. Ze hadden hem gemakkelijk kunnen verslaan. Vanwege het uitblijven van een reactie raakte hij ervan overtuigd dat Groot-Brittannië en Frankrijk hem ook in zijn toekomstige territoriale aspiraties niet in de weg zouden staan.

Hitler beschouwde zijn militaire actie als een gok en verbaasde zich

In november 1937 stuurde Chamberlain zijn adviseur lord Halifax – die spoedig de tegen appeasement gekante Anthony Eden zou vervangen als minister van Buitenlandse Zaken – naar Hitler. Halifax bedankte Hitler omdat hij Duitsland gered had van het communisme en een bolwerk vormde tegen verdere verspreiding van het bolsjewisme. ‘Om die reden,’ sprak Halifax, ‘had de Britse regering – ondanks felle oppositionele tegenstand – het Vlootverdrag met de nazi’s afgesloten en de Duitse militaire bezetting van het Rijnland toegestaan.’

Zowel uit het parlement als uit het Foreign Office klonken afkeurende geluiden over deze gang van zaken. Desondanks verklaarde Halifax ‘dat de Britse regering er geen bezwaar tegen zou hebben wanneer de Duitsers hun aspiraties ten aanzien van Oostenrijk (Anschluss) en de Sudeten-Duitsers in Tsjecho-Slowakije zouden verwezenlijken. Als dat – in verband met de Britse publieke opinie – maar zonder wapengekletter zou gebeuren.’

De Anschluss

Op 12 februari 1938 ontbood Hitler de Oostenrijkse kanselier Kurt Schuschnigg op zijn imposante Alpenwoning in Berchtesgaden. Hij was amper binnen toen Hitler een tirade afstak, hem een ultimatum stelde en dreigde met een invasie. De Oostenrijkse kanselier was hevig ontdaan en stemde uiteindelijk in met de benoeming van de Oostenrijkse nazi Arthur Seyss-Inquart als zijn opvolger.

Schuschnigg richtte nog wanhopige smeekbeden tot de Britse regering. Hij kreeg nul op het rekest en trad enige weken later af. Op 12 maart 1938 trok de Duitse Wehrmacht Oostenrijk binnen. De Anschluss was een feit. Een uitzinnige Oostenrijkse menigte verwelkomde de Führer tijdens zijn intocht. Hitler was zichtbaar ontroerd, de tranen liepen over zijn wangen.

Chamberlain had in zijn privédocumenten aangetekend dat Schuschnigg door een woedende Hitler geïntimideerd was

In maart 1938 verklaarde Chamberlain in het Britse parlement niets verdachts te zien in het feit dat twee gelijkwaardige leiders een gezamenlijke overeenkomst hadden gesloten waarbij de onafhankelijkheid van de een werd opgegeven ten gunste van de ander. In werkelijkheid wist hij wel beter. Op 19 februari had hij in zijn privédocumenten aangetekend dat Schuschnigg door een woedende Hitler geïntimideerd was.

 

De Nederlandse gezant in Londen had weinig begrip voor de Britse appeasement-politiek. ‘Het is verbijsterend,’ merkte hij op, ‘zo sliert Engeland, en met dit land geheel Europa, de helling af.’ En: ‘Wanneer zal Engeland begrijpen dat met nazi’s slechts te praten valt als met gangsters, dat wil zeggen met mitrailleurs?’ Had de Britse premier dan Mein Kampf niet gelezen?
 

Tsjecho-Slowakije

Enkele dagen na zijn triomftocht door Oostenrijk stond Hitler alweer met Goebbels over een landkaart gebogen: ‘Het is nu de beurt aan Tsjecho-Slowakije.’ Hitler zocht een aanleiding en vond deze in de ‘onderdrukking’ van de Sudeten-Duitsers in Tsjecho-Slowakije. Er was slechts een propagandacampagne voor nodig om de Britse regering te doen geloven dat de ruim 3 miljoen in de democratische staat Tsjecho-Slowakije wonende Sudeten-Duitsers – die meer rechten hadden dan de Duitsers in Duitsland zelf – bescherming nodig hadden van het dictatoriale Duitsland.

Chamberlain schreef in een brief van 13 september 1938 aan de Britse koning George VI dat hij Tsjecho-Slowakije als een laatste sta-in-de-weg zag voor het afsluiten van een Brits-Duits verdrag. Om tot overeenkomst te komen, aldus Chamberlain, was het ‘noodzakelijk Hitler tevreden te stellen in de Tsjecho-Slowaakse kwestie’. Chamberlain wees de koning op het belang van zo’n overeenkomst: Groot-Brittannië en Duitsland zouden als twee pilaren van de Europese vrede een garantie vormen tegen het communisme.

Volgens Chamberlain was het noodzakelijk om Hitler tevreden te stellen in de Tsjecho-Slowaakse kwestie

Bondgenoot Frankrijk had, evenals de Sovjet-Unie, een wederzijds bijstandsverdrag met Tsjecho-Slowakije, waardoor het gevaar bestond dat dit land Groot-Brittannië in een oorlog zou betrekken. Chamberlain was echter niet geïnteresseerd in het lot van de Tsjechen en Slowaken. In een toespraak in 1938 zei hij ‘het te betreuren dat Britten gasmaskers op zouden moeten zetten om de Tsjechen – een volk dat we niet eens kennen – te moeten verdedigen’.

Tijdens een regeringsbijeenkomst van 22 mei schreef Alexander Cadogan, de onderminister van Buitenlandse Zaken, in zijn dagboek dat hij in het Lagerhuis meer anti-Tsjechische dan antinazigeluiden hoorde. De pogingen van de Tsjecho-Slowaakse regering om de Duitsers ervan te weerhouden eenderde van haar grondgebied te amputeren werd door de Britse leiders gezien als ‘een vervelend obstakel op de weg naar een Brits-Duitse overeenkomst’. Onze man in Londen concludeerde: ‘Ik kan nergens sympathie voor Tsjecho-Slowakije ontdekken.’

Sudetenland

Met het doel een dreigende Duitse invasie in Tsjecho-Slowakije te voorkomen vloog Chamberlain op 15 september 1938 naar Duitsland voor een eerste ontmoeting met Hitler in Berchtesgaden. In een drie uur durend gesprek dreigde Hitler het Sudetengebied met geweld in te nemen. De Britse premier vertrok en dwong de Tsjechen Hitlers eis – incorporatie van het Sudeten-Duitse gebied in het Derde Rijk – in te willigen, onder het dreigement heel Tsjecho-Slowakije aan zijn lot over te laten. Op Parijs werd druk uitgeoefend om van het Franse bijstandsverdrag met het land af te zien.

In een laatste poging vroeg Chamberlain de Italiaanse dictator Mussolini om Hitler te bewegen tot een vreedzame oplossing

Sovjetleider Stalin, die vanaf 1934 bij de westerse geallieerden had gepleit voor een gezamenlijke militaire actie tegen Hitler, werd niet om zijn mening gevraagd. De Britse premier voelde niets voor steun uit communistische hoek. De Tsjecho-Slowaakse president Edvard Beneš had geen andere keus dan door de knieën te gaan. Met Tsjechische territoriale concessies op zak vloog Chamberlain op 22 september naar Godesberg voor een vervolggesprek met Hitler.

In Godesberg kwam Hitler tot groot ongenoegen van Chamberlain met nieuwe eisen. Hij wilde het Sudetenland onmiddellijk bezetten en niet-Duitse ingezeten moesten meteen vertrekken met maximaal één koffer aan bezittingen. Chamberlain vertrok daarop teleurgesteld terug naar Londen, in de overtuiging dat de Tweede Wereldoorlog niet lang meer op zich zou laten wachten.

De vrede werd gered

In een laatste poging een conflict te voorkomen vroeg Chamberlain de Italiaanse dictator Benito Mussolini Hitler te bewegen tot een vreedzame oplossing te komen tijdens een Europese conferentie. Duitse generaals, die een niet te winnen tweefrontenoorlog vreesden, overreedden Hitler met Mussolini’s voorstel akkoord te gaan. Chamberlain was juist aan het einde van zijn toespraak in het Britse parlement toen hij het nieuws te horen kreeg. De parlementsleden – die eigenlijk een oorlogsaankondiging hadden verwacht – klommen op de banken, zwaaiden met hun stukken en schreeuwden tot ze geen stem meer hadden.

Het verdrag symboliseerde de verkwanseling van democratische en morele principes

De vrede leek te zijn gered. In de avond van 29 op 30 september 1938 kwamen Hitler, Chamberlain, de Franse premier Eduard Daladier en Mussolini bijeen in het Braune Haus – het hoofdkwartier van de nazipartij – in München. Grote afwezigen bij deze ‘Europese’ vredesconferentie waren slachtoffer Tsjecho-Slowakije en de Sovjet-Unie: zij waren niet uitgenodigd. Met algemene instemming van de aanwezigen werd bepaald dat het Sudetenland per 10 oktober 1938 bij het Duitse Rijk zou worden gevoegd. Hitler beloofde dat het de laatste territoriale aanspraak was die hij zou maken, terwijl Groot-Brittannië en Frankrijk de nieuwe grenzen van Tsjecho-Slowakije zouden garanderen.

De volgende dag toonde Chamberlain triomfantelijk de handtekening van Hitler aan de wachtende journalisten op het vliegveld van Londen. Winston Churchill voorspelde echter dat de ondertekening van het Verdrag van München de geschiedenis in zou gaan als de zwartste dag uit de Britse geschiedenis. Het verdrag symboliseerde de verkwanseling van democratische en morele principes, waardoor Tsjecho-Slowakije werd opgeofferd in naam van de vrede en het Britse nationale belang.

Niet-aanvalsverdrag

En Hitler was in het geheel niet tevreden. Hij had liever Tsjecho-Slowakije in één keer willen verpletteren. ‘Die seniele oude Chamberlain heeft mij mijn intocht in Praag afgenomen,’ treurde de Führer. Op 15 maart 1939 bezetten Duitse troepen – in strijd met het Verdrag van München – alsnog de rest van Tsjecho-Slowakije. Het betekende het einde van Chamberlains droom. Eindelijk besefte hij wat Hitlers handtekening waard was geweest: niets.

Op 1 september 1939 viel de Wehrmacht Polen binnen. Chamberlain twijfelde nog steeds

In het Britse parlement verklaarde Chamberlain dat de overeenkomst om Tsjecho-Slowakije militair bij te staan niet meer van toepassing was, omdat de Tsjecho-Slowaakse staat niet meer bestond. Churchill stelde dat Groot-Brittannië de keuze had tussen oorlog en schaamte. Chamberlain koos voor het laatste, waarmee hij de in het Verdrag van München vastgelegde afspraken verried.

Ondertussen begon Hitler ook aan Polen te knagen. Dat de Britten nu wel een grens trokken, had meer met eigenbelang te maken dan met bezorgdheid om het lot van Polen. Het lot van de Polen liet Chamberlain evenzeer koud als dat van de Tsjechen. Maar inlichtingenrapporten wezen op Hitlers plannen West-Europa aan te vallen. Dat was reden voor de Britse regering om aan Polen garanties te bieden, zodat Hitler zou worden opgezadeld met een tweefrontenoorlog.

Anticommunistische sentimenten

Maar de beslissing van Groot-Brittannië om de communistische Sovjet-Unie niet als bondgenoot te aanvaarden werd West-Europa bijna fataal. Stalin zou de les van München, die in zijn ogen de onbetrouwbaarheid van de kapitalistische staten bevestigde, niet vergeten. Hij voelde zich door het Westen verraden en sloot daarom op 23 augustus 1939 een niet-aanvalsverdrag met Hitler. De Führer had daardoor de handen vrij om met Polen militair af te rekenen. Op 1 september 1939 viel de Wehrmacht Polen binnen. Chamberlain twijfelde nog steeds. Pas twee dagen later zou zijn regering Hitler de oorlog verklaren.

Anticommunistische sentimenten drukten hun stempel op het Britse appeasement-beleid

Een antwoord op de vraag wat een intelligente politicus als Chamberlain bezielde om keer op keer aan Hitlers eisen tegemoet te komen, kan – behalve in de oprechte wens om oorlog te voorkomen – worden gevonden in de vrees dat een Duitse nederlaag tot een communistische overwinning zou leiden. De Britse conservatieve elite heeft het Sovjetcommunisme gedurende het grootste gedeelte van de jaren dertig als een veel grotere dreiging beschouwd dan nazi-Duitsland.

Anticommunistische sentimenten drukten hun stempel op het Britse appeasement-beleid dat – al dan niet onbedoeld – Hitlers superieure militaire machtpositie mede tot stand bracht.

Meer informatie

Boeken
Voor wie op zoek is naar een samenvatting van de belangrijkste feiten en visies ten aanzien van de Britse appeasement-politiek is Frank McDonough, Chamberlain and Appeasement (2002) een uitstekend boek. In 1997 schreven de Canadezen Alvin Finkel en Clement Leibovitz The Chamberlain-Hitler Collusion, waarin zij op basis van officiële documenten proberen te bewijzen dat de appeasement tegen de Sovjet-Unie was gericht. Het boek bevat waardevolle informatie, maar met de conclusies moet kritisch worden omgesprongen.

Over de Britse ambivalentie ten aanzien van nazi-Duitsland in de jaren dertig schreef de gerenommeerde historicus Ian Kershaw Heulen met Hitler (2004). Hoofdthema is het treurige leven van lord Londonderry, die als minister voor Luchtmacht (1931-1935) tevergeefs pleitte voor een uitbreiding van de Britse luchtverdediging. Na zijn ministerschap onderhield hij vriendschappelijke contacten met Hitler en andere hooggeplaatste nazi’s. Het aardige van dit boek is dat Kershaw probeert duidelijk te maken waarom er in hogere Britse kringen sympathieën voor nazi-Duitsland bestonden.

Lukes Igor geeft in Czechoslovakia between Stalin and Hitler. The Diplomacy of Edvard Benes in the 1930s (1996) de doodstrijd van de Tsjecho-Slowaakse staat weer. De visie van de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt op de totstandkoming van het Verdrag van München is beschreven door Barbara Rearden Famham in Roosevelt and the Munich Crisis. A Study of Politicial Decision-making (1997). Famham veronderstelt dat München een beslissende rol speelde bij de ontwikkeling van Roosevelts visie dat Duitslands megalomane Europa-politiek een directe dreiging vormde voor de Verenigde Staten.

De Russische kant van het verhaal wordt beschreven in The Soviets, the Munich Crisis, and the Coming of World War II (2004) van Hugh Ragsdale. De auteur geeft de onmogelijke situatie van de Sovjet-Unie overtuigend weer.



***********************
ENGLISH: 

Bundesarchiv Bild 183-R69173, Münchener Abkommen, Staatschefs


The fear of communism was an important reason for British Prime Minister Neville Chamberlain to give in to Hitler's territorial demands in 1938. His appeasement policy not only failed to prevent the Second World War, but also gave Hitler a dangerous lead.

Bron: Historisch Nieuwsblad Menno Bos

Highlight of appeasement politics

On September 30, 1938, Neville Chamberlain landed at London's Heston airport. When he got off the plane, the British Prime Minister was received by a frenzied crowd of Londoners as a hero. In his right hand he held the document he wanted so high above his head. It was the Munich Convention, with the signature of Chancellor Adolf Hitler and his promise not to wage war with Britain.

It was the absolute high point of British appeasement policy: the indulgent British policy of the 1930s with regard to Nazi Germany, which sacrificed the right of self-determination of European peoples in the false hope of being able to leave Britain outside the war. to hold.

 Chamberlain gave the Nazi leader the opportunity to build a superior war machine

The British Prime Minister Neville Chamberlain (1937-1940), in his efforts to keep the peace, gave Adolf Hitler the best gift he could wish for. By meeting almost all of its territorial demands, the British statesman Hitler hoped to dispel dissatisfaction with the Treaty of Versailles and the German minorities scattered across Central Europe.

The underlying idea was thus to prevent German aggression and also Britain's involvement in a new major European war. But the result was that Chamberlain gave the Nazi leader the opportunity to build a superior war machine and to considerably expand his authority over Central Europe, without ever having to release a shot. 

Why did Chamberlain act like he did?

Historians still disagree as to why Chamberlain made it happen. Immediately after the war, the Prime Minister - who died in 1940 - was seen as an incapable leader, who pursued an immoral and pointless policy with regard to Nazi Germany from a militarily weak position. This picture changed at the end of the 1960s. Chamberlain received reparation.

 Historians still disagree as to why Chamberlain made it happen

Under the influence of archives from the 1930s that became publicly accessible, historians of this "revisionist" movement concluded that within the legacy of his predecessors - the British economic and military weakness - the Prime Minister did the maximum to save the British empire through a European war to prevent.

A few decades later, however, criticism came again, leading to a post-revisionist movement. Although he regards Chamberlain as an intelligent politician, he disputes that he had no choice but appeasement. From intelligence reports - which landed daily at Chamberlain's desk - he could have concluded that Hitler was after military domination in Europe. In addition, he ignored criticism from parliament and the British Ministry of Foreign Affairs, and ran too much on his own compass.

Appeasement

The road to Chamberlain's appeasement politics was paved during the governments of Ramsay MacDonald (1929-1935), and Stanley Baldwin (1935-1937). In the early 1930s there was much sympathy in Great Britain for the Germans, who tried to get out of the heavy and impossible reparations of the Treaty of Versailles. Moreover, the British were tired of war. The First World War had claimed many British lives and in retrospect was considered completely meaningless.

 The prime minister was convinced of Hitler's good intentions

It was feared that the cracking British empire - in India the independence movement was gaining strength - would not survive a new war. The global economic crisis hit Britain hard. And finally, the British elite felt seriously threatened by the "virus" called communism. Soviet communism would triumph over the ruins created by a new Anglo-German war.

Hence, Great Britain was not eager to intervene - despite very alarming warnings from British ambassadors, military intelligence and ally France - that Hitler rearmed and a war seemed inevitable "if this mad dog will not be stopped".

Little money for rearmament British army

Five months before the British declaration of war to Hitler, Chamberlain proclaimed at a conservative party meeting: "We are not preparing for a war, put that out of your mind." Moreover, the prime minister was convinced of Hitler's good intentions. At the end of the 1930s he wrote to his sister Ida, "despite the ruthlessness that I thought I could read on Hitler's face," to have the impression "that he was someone who would keep the word." 

Chamberlain, as a minister, had not been very fussy with rearmament funds

The British Prime Minister was determined to keep a war with the Nazis out of a war with Great Britain. Hence British rearmament was not a priority for him. As Minister of Finance in previous cabinets (1929-1937), Chamberlain had not been very upset about making funds available for rearmament. He feared that building up British military potential would only give Hitler the feeling of "being surrounded by enemies" - the so-called Einkreisung.

In March 1935, Hitler announced that he had access to an air force and a quarter of a million army. Only to satisfy the troubled French was the so-called Stresafront statement issued, a British-French-Italian verbal condemnation of this German violation of the Treaty of Versailles. No further action was taken. On the contrary, British Foreign Minister John Simon visited Hitler in advance to reassure him that Stresa would mean little.

Fleet Treaty

France was concerned that Nazi Germany's unrestrained increase in military power would lead to future aggression. It concluded a mutual assistance agreement with the communist Soviet Union in May 1935. Neighboring country Czechoslovakia - which also saw the storm hanging - added to this later. The British, not amused about this French move, signed a Fleet Treaty with Nazi Germany a month later on 18 June 1935. 

On June 18, 1935, Great Britain signed a Fleet Treaty with Nazi Germany

A strange decision, in particular because Hitler barely had a navy of any significance. The Fuehrer could build ships for years without reaching the 35 percent ceiling in the treaty compared to the British navy. By giving the Germans room to recover militarily, the British hoped that they would focus on Eastern Europe and leave the British colonies and Western Europe alone.

The Fleet Treaty gave the death blow to the provisions of Versailles, which prohibited large-scale rearmament to Germany. The agreement did not limit the German ground forces, making the pact a formal British recognition of the German right to rearmament. Hitler saw the Fleet Treaty as a first step towards a British-German alliance, in which Germany would gain hegemony over Central and Eastern Europe in exchange for a hands-off policy with regard to Western Europe and British colonies.

The British fear of communism

How can British foreign policy of the 1930s be explained? Why did the British expect to maintain peace on the European continent by giving the Nazis the opportunity to massively re-arm in violation of Versailles?

The British upperclass saw communism as a much greater danger than fascism and welcomed European dictators as an acceptable alternative. Hitler's boundless hatred of communism had not gone unnoticed by her. Nazi Germany was a safe buffer for Great Britain against the Soviet Union. An employee of the British secret service, Bruce Lokhard, told the Dutch envoy in London that "the Anglo-German conflict was a cause for concern," but "everything was pushed into the background by the spread of Russian ideology," reported the envoy to the Ministry of Foreign Affairs in The Hague.

The German army marched into the demilitarized Rhineland on March 7, 1936

On March 7, 1936, the German army marched into the Rhineland demilitarized by the Treaty of Versailles. To the great displeasure of British Prime Minister Baldwin, the French seemed willing to take military action, albeit on the condition that the British would support them. Baldwin declared in the British Parliament on 11 March 1936: "If the French get their way, the Hitler regime will collapse and the Nazis will disappear in favor of German communism."

The British also feared that the French People's Front Government, led by socialist Prime Minister Léon Blum, would bring France closer to communism. The French, who had been told by Baldwin not to have to rely on British support, eventually left it with a strong verbal protest.

Hitler's guess

Hitler saw his military action as a gamble and was surprised that the Allies did not intervene. They could easily have beat him. Due to the absence of a response, he became convinced that Britain and France would not stand in the way of his future territorial aspirations.

Hitler regarded his military action as a gamble and was surprised

In November 1937, Chamberlain sent his advisor Lord Halifax - who would soon replace Anthony Eden, who was opposed to appeasement, as Foreign Minister - to Hitler. Halifax thanked Hitler for rescuing Germany from communism and forming a stronghold against the further spread of Bolshevism. "For that reason," Halifax said, "despite fierce opposition opposition, the British government had concluded the Fleet Treaty with the Nazis and allowed the German military occupation of the Rhineland."

There were disapproving voices from both parliament and the Foreign Office about this state of affairs. Nevertheless, Halifax stated "that the British government would have no objection if the Germans realized their aspirations for Austria (Anschluss) and the Sudeten Germans in Czechoslovakia. If that would happen - in connection with British public opinion - but without clash of arms. "

The Anschluss

On 12 February 1938, Hitler summoned the Austrian Chancellor Kurt Schuschnigg to his imposing Alpine home in Berchtesgaden. He was barely inside when Hitler lit a tirade, set him an ultimatum, and threatened with an invasion. The Austrian Chancellor was deeply upset and finally agreed to the appointment of the Austrian Nazi Arthur Seyss-Inquart as his successor.

Schuschnigg made desperate pleas to the British government. He got zero on the complaint and resigned a few weeks later. On March 12, 1938, the German Wehrmacht entered Austria. The Anschluss was a fact. An outrageous Austrian crowd welcomed the Fuehrer during his entry. Hitler was visibly moved, the tears running down his cheeks.

Chamberlain had noted in his private documents that Schuschnigg was intimidated by a furious Hitler

In March 1938, Chamberlain declared in the British Parliament nothing suspicious of the fact that two equal leaders had signed a joint agreement to renounce the independence of one in favor of the other. In reality, he knew better. On February 19, he had noted in his private documents that Schuschnigg was intimidated by a furious Hitler.

The Dutch envoy in London had little understanding of British appeasement politics. "It is staggering," he noted, "England, and with this country all of Europe, was walking down the slope." And: "When will England understand that Nazis can only be talked about with gangsters, that is, machine guns? "Hadn't the British Prime Minister read Mein Kampf?"

Czechoslovakia

A few days after his triumphal march through Austria, Hitler was already bent over a map with Goebbels: “It is now the turn of Czechoslovakia.” Hitler sought a reason and found it in the "oppression" of the Sudeten Germans in Czechoslovakia. . It only took a propaganda campaign to make the British government believe that the more than 3 million Sudeten Germans living in the democratic state of Czechoslovakia - who had more rights than the Germans in Germany themselves - needed protection from dictatorial Germany. Chamberlain wrote in a letter of 13 September 1938 to British King George VI that he saw Czechoslovakia as the last obstacle to the conclusion of a British-German treaty. To reach an agreement, Chamberlain said, it was "necessary to satisfy Hitler in the Czechoslovakia issue." Chamberlain reminded the king of the importance of such an agreement: Britain and Germany, as two pillars of European peace, would be a guarantee against communism.

According to Chamberlain, it was necessary to satisfy Hitler in the Czechoslovakian question

Like France and the Soviet Union, ally France had a mutual assistance agreement with Czechoslovakia, which meant there was a danger that this country would involve Britain in a war. Chamberlain, however, was not interested in the fate of the Czechs and Slovaks. In a speech in 1938 he said "it is regrettable that the British should put on gas masks to defend the Czechs - a people we don't even know -".

During a government meeting on 22 May, Alexander Cadogan, the Deputy Minister of Foreign Affairs, wrote in his diary that he heard more anti-Czech than antinaz sounds in the lower house. The attempts of the Czechoslovak government to prevent the Germans from amputating one-third of its territory were seen by British leaders as "an annoying obstacle on the road to a British-German agreement." Our man in London concluded: "I have no sympathy for Czechoslovakia."

Sudeten country

In order to prevent an impending German invasion of Czechoslovakia, Chamberlain flew to Germany on 15 September 1938 for a first meeting with Hitler in Berchtesgaden. In a three-hour conversation Hitler threatened to take the Sudeten area by force. The British Prime Minister left and forced the Czechs to comply with Hitler's demand - incorporation of the Sudeten-German territory in the Third Reich - under the threat of abandoning the whole of Czechoslovakia to his fate. Paris was under pressure to abandon the French social assistance treaty with the country.

In a final attempt, Chamberlain asked Italian dictator Mussolini to persuade Hitler to find a peaceful solution

Soviet leader Stalin, who from 1934 had argued with the Western Allies for a joint military action against Hitler, was not asked for his opinion. The British Prime Minister did not like communist support. The Czechoslovakian president Edvard Beneš had no choice but to go down. With Czech territorial concessions, Chamberlain flew to Godesberg on September 22 for a follow-up interview with Hitler.

In Godesberg, Hitler came to the great displeasure of Chamberlain with new demands. He wanted to immediately occupy the Sudetenland and non-German residents had to leave immediately with a maximum of one suitcase of possessions. Chamberlain then left disappointed for London, believing that the Second World War would not be long in coming.

Peace was saved

In a final attempt to prevent a conflict, Chamberlain asked Italian dictator Benito Mussolini Hitler to move to a peaceful solution at a European conference. German generals, fearing an unbeatable two-front war, persuaded Hitler to agree with Mussolini's proposal. Chamberlain was just at the end of his speech in the British parliament when he heard the news. The members of parliament - who had actually expected a war announcement - climbed onto the benches, waved their pieces and shouted until they had no voice.

The treaty symbolized the wasting of democratic and moral principles

Peace seemed to be saved. In the evening of September 29 to 30, 1938, Hitler, Chamberlain, French Prime Minister Eduard Daladier and Mussolini met in the Braune Haus - the Nazi party headquarters - in Munich. Major absences at this "European" peace conference were victims of Czechoslovakia and the Soviet Union: they were not invited. With the general agreement of those present, it was decided that the Sudetenland would be added to the German Empire on 10 October 1938. Hitler promised that it was the last territorial claim he would make, while Britain and France would guarantee the new borders of Czechoslovakia.

The next day, Chamberlain triumphantly showed Hitler's signature to waiting journalists at London airport. However, Winston Churchill predicted that the signing of the Munich Convention would go down in history as the darkest day in British history. The treaty symbolized the wasting of democratic and moral principles, thereby sacrificing Czechoslovakia in the name of peace and British national interest.

Non-attack treaty

And Hitler was not satisfied at all. He would have preferred to crush Czechoslovakia in one go. "That senile old Chamberlain took my entry into Prague," the Fuehrer mourned. On 15 March 1939, German troops - contrary to the Munich Convention - still occupied the rest of Czechoslovakia. It marked the end of Chamberlain's dream. He finally realized what Hitler's signature had been: nothing.

On 1 September 1939 the Wehrmacht invaded Poland. Chamberlain still doubted

In the British Parliament, Chamberlain declared that the agreement to assist Czechoslovakia militarily ceased to apply because the Czechoslovak state no longer existed. Churchill stated that Great Britain had the choice between war and shame. Chamberlain chose the latter, with which he betrayed the agreements laid down in the Munich Convention.

Meanwhile, Hitler also began to nibble Poland. The fact that the British were now drawing a line had more to do with self-interest than with concern for Poland's fate. The fate of the Poles left Chamberlain as cold as that of the Czechs. But intelligence reports pointed to Hitler's plans to attack Western Europe. That was reason for the British government to offer Poland guarantees, so that Hitler would be saddled with a two-front war.

Anti-communist sentiments

But Britain's decision not to accept the communist Soviet Union as an ally became Western Europe almost fatal. Stalin would not forget the Munich lesson, which in his eyes confirmed the unreliability of the capitalist states. He felt betrayed by the West and therefore concluded a non-attack treaty with Hitler on August 23, 1939. The Fuehrer therefore had his hands free to deal with Poland militarily. On 1 September 1939 the Wehrmacht invaded Poland. Chamberlain still doubted. Only two days later would his Hitler government declare war.

Anti-Communist sentiments left their mark on British appeasement policy

An answer to the question of what inspired an intelligent politician like Chamberlain to meet Hitler's demands time and time again can be found in the fear that a German defeat would lead to a communist victory. . The British conservative elite viewed Soviet communism as a much greater threat than Nazi Germany during most of the 1930s.

Anti-Communist sentiments left their mark on British appeasement policies that - unintentionally or not - co-created Hitler's superior military dominance.

More information

Books
For those looking for a summary of the most important facts and visions regarding British appeasement politics, Frank McDonough, Chamberlain and Appeasement (2002) is an excellent book. In 1997, Canadians Alvin Finkel and Clement Leibovitz wrote The Chamberlain-Hitler Collusion, in which they try to prove on the basis of official documents that the appeasement was directed against the Soviet Union. The book contains valuable information, but the conclusions must be dealt with critically.

The British historian Ian Kershaw Heulen wrote Hitler (2004) about British ambivalence towards Nazi Germany in the 1930s. The main theme is the sad life of Lord Londonderry, who, as Minister for Air Force (1931-1935), argued in vain for an extension of British air defense. After his ministry, he maintained friendly contacts with Hitler and other high-ranking Nazis. The nice thing about this book is that Kershaw tries to make clear why there were sympathies for Nazi Germany in higher British circles.

Lukes Igor gives in between Czechoslovakia between Stalin and Hitler. The Diplomacy of Edvard Benes in the 1930s (1996) the death struggle of the Czechoslovak state again. US President Franklin D. Roosevelt's vision of the establishment of the Munich Convention has been described by Barbara Rearden Famham in the Roosevelt and the Munich Crisis. A Study of Political Decision-Making (1997). Famham assumes that Munich played a decisive role in the development of Roosevelt's view that Germany's megalomaniacal Europe politics posed a direct threat to the United States.

The Russian side of the story is described in Hugh Ragsdale's The Soviets, the Munich Crisis, and the Coming of World War II (2004). The author convincingly portrays the impossible situation of the Soviet Union.

(Google Translate)

341 views